AKTUALNOŚCI! · Szukaj u nas · BORY TV! · GALERIA · Kontakt z redakcją · Książki o borach
patron portalu
Bory Dolnośląskie Towarzystwo Szprotawa
Bory Dolnośląskie Ebook
Bory Dolnośląskie Eboo
Puszcza Wiechlicka Go!
Puszcza Wiechlicka
Nawigacja
TURYSTYKA & WYCIECZKI
Puszcza Wiechlicka
Pustynia Kozłowska
Książki o borach
Tajemnice wojskowe
Tajemnice wojskowe (2)
Muzeum Szprotawa
Szprotawa - Wenecja
Wyprawa do pupy słonia
Magiczne buki
Duchy w Bramie...
Klejnot północy
Bory Dolnośląskie
Inne Bory
Gród Chrobry
Dąb Chrobry król puszczy
Bolesławiec palony
10 cudów Borów
Zdjęcia z wycieczek
Survival Bory Dolnośląskie
Zamek/Pałac Chichy
Zamek Kliczków
Przygody nad Młynówką
Pustynie w borach
Lotnisko na niby
Święte miejsca Borów
Route 11
Poczwórny most
Wyprawa do źródeł Czernej
Wyprawa do źródła Bobru
Szlak po lotnisku

HISTORIA * ZABYTKI
Archiwum Bory
Archiwalne cytaty
Intrygujące epitafium
Tajemnicza bitwa
Przepowiednia Kottera
Odnaleziona litografia
Zbombardować NY
Ziemia zakazana
Poligon Bory Dolnośląskie
Berlinka w Szprotawie?
Zamek szprotawski
Legendy Bramy Żagańskiej
Tajemniczy miecz
Miasto na prochach
Kościół widmo
Opowieści z kufra
Gród Chrobry
Otwarta krypta
Masakra w Iławie
Podkradanie historii
Legenda Borowińska
Kronika Szprotawy digital
Kronika Szprotawy Kreisa
Sprottau AK
Browar Fasold
Koszary w Szprotawie
Skarb dokumentów
Węgierskie kule
Szprotawa Matuszkiewicza
Huta zniknęła
Wały Śląskie
Żagań państwem
Bomba w Polkowiczkach
Pałac Wiechlice
Lotnisko Szprotawa
Obóz Sprottau I WŚ
Neolityczny trop
Ochra IG Farben
Poszukiwane krzyże pokutne
Historycy z Borów
Krzywa wieża
Szukaj dokumentów
Publikacje regionalne
Cyfrowy Instytut Felixa Matuszkiewicza

PRZYRODA
Pustynie w borach
Wyprawa do pupy słonia
Rez. Buczyna Szprotawska
Klejnot północy
Dąb Chrobry król puszczy
Inne Bory
Powrót wilka
Bobrowe pojezierze
Zielonkowy szał
Mamuty w Witkowie
Złoto w Bobrze
Moc drzew
Meteoprzysłowia
Złoża ochry
Motyle Pfitznera
TP Birkut
Bory leczą
Dąb Baryłka Masła
Skamieniałości
Leśne lekarstwa
Świecące drzewa
Podtapianie Witkowa

STRONY REGIONALISTYCZNE
Dziennik Szprotawski
Towarzystwo Bory
Szprotawa biega po zdrowie
Szprotawa Windsurfing FB
Miód z Borów
Encyklopedia Lubuska
Niemieckie mapy >1945
Stare mapy Śląska...
Foto by Okołotowicz
Trakt Solny
Przemków i okolice
Szlaki Wymiarki
Kolej szprotawska
Foto Chocianów
Oberża Morderców
Wojciech Jachimowicz
Traktat o Szprotawie
Noblista z Niegosławic
Małomice.org
Świętoszów
Rowerem przez Bory
Święto Grzybów
Bory pod żaglami
10 lat TBD
Encyklopedia Powiatu Żagańskiego

GMINY BORÓW DOLNOŚLĄSKICH
Przemków
Szprotawa
Małomice
Żagań
Gromadka
Bolesławiec
Osiecznica
Węgliniec
Iłowa
Wymiarki
Przewóz
Łęknica
Gozdnica
Pieńsk
Zgorzelec
Nowogrodziec
Chocianów
Chojnów
Niegosławice

LOKALNA TWÓRCZOŚĆ
Z pamiętnika bezpieki
Traktat o Szprotawie

Linki
Download
Szprotawa Meble na Wymiar Szkolne i Biurowe
Szprotawa Zoologiczno-Wędkarski Sklep
Szprotawa Tłumacz niemieckiego Małomice Niegosławice
Maciej Boryna Szprotawa/Sprottau
Towarzystwo Bory Dolnośląskie * Institute of Lower Silesia Forest
Towarzystwo Bory Dolnośląskie, Działalność naukowo-badawcza
KURSY i SZKOLENI ROSZM WIECHLICE
Maciej Boryna Szprotawa/Sprottau ENGLISH
muzeum Szprotawa
Muzeum Ziemi Szprotawskiej Sprottau
DWOREK zaprasza
Zajazd Dworek Szprotawa
mapa skarbów Bory ©
Bory Dolnośląskie Skarby * Tajemnice
BORY DOLNOŚLĄSKIE: POLIGON OBIEKTY PRZYRODNICZE I KULTUROWE
Maciej Boryna
POLIGON BORY DOLNOŚLĄSKIE
i LINIA MAGINOTA



Nieurodzajne, ale jakże urocze jako wydmy, piaszczyste gleby Borów Dolnośląskich, to dzieło ostatniego zlodowacenia. Historyczny człowiek niechętnie i rzadko zakładał osady na ziemi, która nie mogła dać życiodajnych plonów. Dlatego nietrzebiona puszcza mogła tu przetrwać dłużej niż gdzie indziej. Dopiero w połowie XVIII wieku, za rządów pruskich, podjęto zadanie sztucznego skolonizowania cywilizacyjnych pustkowi. Tak powstały borowe osady Szprotawka (Sprottischwaldau), Studzianka (Armadebrunn), Pogorzele (Neuvorwerk), Borowy Zdrój (Koberbrunn) i inne. Z dzisiejszego spojrzenia, nie wszędzie ten zamysł się powiódł.


Chaty wiejskie Koberbrunn na początku funkcjonowania poligonu jeszcze stały.

Słabo rozwinięte osadnictwo w Borach Dolnośląskich było jednym z głównych czynników utworzenia w tym miejscu poligonu wojskowego. Decyzję taką powzięto już pod koniec XIX wieku. Państwo wykupiło olbrzymie połacie leśne od prywatnych właścicieli. Jedną z większych parceli odsprzedał małomicki hrabia zu Dohna. Niestety stało się też i tak, że dla potrzeb poligonu stopniowo zlikwidowano wieś-gminę Borowy Zdrój. Wiejskie zabudowania musiały ustąpić betonowym bunkrom. Wyobraźcie sobie żywą osadę, a w niej szkoła, sala wiejska, sklep, cmentarz, leśniczówka, gospoda, dzieci na podwórzu i starcy na ławkach. I wszystko znikło. Po odwiecznych nigdy nie zbadanych traktach komunikacyjnych zaczęły jeździć czołgi. Miejsca przeznaczone na strzelnice i bombowiska zamieniły się w wielkie piaskownice. Niemal każdy skrawek ziemi zryto na wały i okopy albo rozjeżdżono do gołego piachu. Wiele cennych przyrodniczych reliktów geologicznych w postaci polodowcowych moren, wzgórz i stożków znikło bezpowrotnie.



Tego typu bunkrów jest wiele.

W międzyczasie poligon stał się tak stary, iż sam zaczął być zabytkowy. Poniemieckie bunkry z lat 30-tych to już artefakty sztuki militarnej. Piękne wieże obserwacyjne z czerwonej cegły z początków XX wieku można by nawet wpisać do rejestru zabytków. Teren po osadzie Borowy Zdrój, leżącej dokładnie na granicy dawnych księstw głogowskiego i jaworskiego (dawne przejście graniczne), to bez żadnych wątpliwości miejsce o walorach kulturowych. A gdy dodamy, że to być może tędy przemierzał puszczę orszak cesarza Ottona III w 1000 roku, kierując się przez Iławę (dzielnica Szprotawy) do Gniezna…
Po wyjeździe sowietów z Polski w 1992 roku poligon wojskowy okrojono o ok. 30% powierzchni, na której kilka lat później powstaje Przemkowski Park Krajobrazowy. O zgrozo, tu nawet legendarne Wały Śląskie były do niedawna na celowniku myśliwców bombowych SU-24. Po rozminowaniu terenu mogliśmy odkryć zgliszcza po Pogorzelach i Studziance. Popularnym celem wycieczkowym stał się posowiecki bunkier łączności. Konserwatorzy zabytków niechętnie wpisują takie obiekty do rejestru zabytków, przyczyniając się niestety do ich niszczenia.




Ten bunkier przypomina te z Linii Maginota we Francji.

Trudno mówić o ochronie walorów kulturowych i przyrody na poligonie wojskowym. To nietypowy temat. Wojsko musi gdzieś ćwiczyć i jak na razie nie może tego robić na księżycu. I nie można dziwić się zakazom wstępu na teren poligonu, skoro łatwo tam o utratę życia albo części ciała. Ale…
Z drugiej strony lasy to dobro narodowe, dobro ogólnodostępne. Wojsko i ochrona przyrody są finansowane m.in. z budżetu państwa, tj. z kieszeni podatników. Więc obywatele mają prawo do wyrażenia tu swojej opinii. Mają prawo rozwoju swoich zainteresowań, do prowadzenia badań naukowych, do zdobywania i popularyzacji wiedzy o swoich małych ojczyznach. Grzybiarze i tak nie odpuszczają poligonu. Nie można tego zabronić. A co należy zrobić? – Należy uczyć się te kwestie w mądry sposób pogodzić.
Nie można powiedzieć, że wojsko jest wrogiem Borów Dolnośląskich. Obszar poligonu jest np. udostępniany dla potrzeb akcji corocznego liczenia populacji głuszca i cietrzewia. W bory powrócił wilk, kwestią czasu jest comeback niedźwiedzia. Ostatnio pojawiła się nawet możliwość zwiedzenia poligonu w asyście armijnego przewodnika. Zainteresowany bez problemu uzyska informację o terminie ćwiczeń z użyciem ostrej amunicji. To nie mało. To właściwy kierunek. Należy jednak zrobić więcej. Zacząć trzeba od sporządzenia dokładnej inwentury walorów przyrodniczych i kulturowych, następnie je zbadać i sporządzić rzetelną dokumentację. Najcenniejsze obiekty objąć ochroną prawną. Poligon nie będzie trwał przecież wiecznie, a dobry rozsądny człowiek chce zostawić coś cennego z tej planety dla potomnych. Potem może jakaś sezonowa trasa turystyczna ze specjalnym regulaminem. Szosa poligonowa Pstrąże – Świętoszów, biegnąca (sic!) zabytkowym traktem Bóbr – Kwisa, to chyba niezła propozycja.


Tzw. wiadukt Hitlera.
Zbudowany w latach 30-tych XX wieku pod nadzorem radcy Markowskiego.
Do tego pamiątkowe podpisy żołnierzy radzieckich.


Poniemiecka grawitacyjna pumeksowa oczyszczalnia ścieków.
Pomysł wart naśladowania.


Jeden ze starych pomników na terenie poligonu.


Napisy w bunkrze posterunkowym Nord-2.

Autor artykułu: Maciej Boryna
Tekst i zdjęcia chronione prawami autorskimi.
borynam@interia.pl

Literatura:
Tajemnice militarne Szprotawy i okolic
Encyklopedia Ziemi Szprotawskiej i Żagańskiej



Ta poniemiecka strzelnica pod Szprotawą jest planowana do rozbiórki.
Ale korzystniej byłoby ją trwale zabezpieczyć. Wytrzymała prawie 100 lat.
Popularne schronienie dla grup wycieczkowych.




Zobacz także:

BOMBA ATOMOWA W POLKOWICZKACH
Poradzieckie bunkry w Borach Dolnośląskich
Małomice do eksploracji
Świętoszów jak Linia Maginota
Bory Dolnośląskie
Pustynie w borach
Święte miejsca w Borach Dolnośląskich
Survival w Borach Dolnośląskich
Powrót wilka w Bory Dolnośląskie
Zielonkowy szał

Czytaj także:
Książka o dawnym życiu Borach Dolnośląskich

Google+
Ostatnie Artykuły
Poniemiecki cmentarz...
Puszcza Wiechlicka o...
Odkrycie w Wiechlicach
Kurs przewodników po...
Wiechlice na rubieży...
Pustynia Kozłowska
Pustynia Kozłowska Bory Dolnośląskie
kajakiem po borach
Kajakiem po Szprotawie
bunkry w borach
Bunkry Bory Dolnośląskie
Park Drogowskazów
SZPROTAWSKI PARK KAMIENNYCH DROGOWSKAZÓW Sprottau
BORY TV!
TV Bory Dolnośląskie Szprotawa
dąb Chrobry
Dąb Chrobry Szprotawa Sprottau
publikacje regionalne
Bory Dolnośląskie Publikacje
Zakłady Usługowe Zachód (usługi komunalne)
Zakłady Usługowe Zachód
Online
Gości Online: 1
Brak Użytkowników Online

Zarejestrowanch Uzytkowników: 55
Nieaktywowany Użytkownik: 561
Najnowszy Użytkownik: marcin90
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie