RADIO BORY DOLNOŚLĄSKIE Szprotawa Przemków Małomice Żagań Bolesławiec Osiecznica Iłowa Wymiarki Przewóz Gozdnica Chocianów Pieńsk Węgliniec Nowogrodziec Zgorzelec

POKOJE I PRZYCZEPY W NIESULICACH NAD JEZ. NIESŁYSZ SIERPIEŃ, TEL. 0 603 696 167 *** WYNAJMĘ TANIO PIWNICE W PAŁACU CHICHY NA DZIAŁALNOŚĆ USŁUGOWĄ LUB ARTYSTYCZNĄ, TEL. 0 603 696 167 ***

ARCHEOLOGIA: GRÓD CHROBRY

CO WIEMY O GRODZIE CHROBRY?

Gdy spojrzysz z lotu ptaka na porośniętą buszem pradolinę Bobru pod Szprotawą, nie widzisz co ona kryje poza rzecznym nurtem i koronami drzew. Trzeba zejść na ziemię i zapuścić się w leśne ścieżki, by zwiększyć szansę na dostrzeżenie tego co przez przyrodę ukryte.

Park Słowiański nad Bobrem z lotu ptaka
Wędrując przez Park Słowiański, niemal w jego sercu natrafiamy na rozległą płaską górę. Oko od razu zderza się z ziemną ścianą wysoką na 5-6 metrów. Kiedy już pokonasz jej stromy brzeg, nie poczujesz się jak na szczycie, lecz jak na nowym poziomie – nowym lądzie. Góra zdaje się nie mieć końca, a w istocie ma powierzchnię ok. 4 hektarów. Paradoksalnie jest tak duża, że może nie zwrócić czyjejś uwagi jako coś osobliwego. Każdego dnia park przemierza setka szprotawian, lecz nie każdy ma świadomość, koło czego przechodzi.
Niemcy zwali ją oficjalnie – Nonnenbuschberg, co znaczy mniej więcej „góra w buszu zakonnic”, bo w istocie należała niegdyś do tutejszego klasztoru magdalenek. Zwyczajowo zaś Liebesberg – „górka miłości”, która to nazwa ukorzeniła się również w polskiej powojennej tradycji. Tuż obok znajduje się parkowy staw z „wyspą zaręczynową”, co aż nader oddaje praktykowany charakter miejsca. Od kiedy powołano do życia Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Park Słowiański”, górka otrzymała od projektanta oficjalnie nazwę „Gród Chrobry”. Czy słusznie?

Północne wejście na Gród Chrobry
Z literatury niemieckiej jak dotąd udało uchwycić się jednego autora, który odniósł się naukowo do klasztornej góry. Konrektor August Gloger w 1925 roku napisał o niej jako grodzisku z czasów polskich. Nie wiemy jednak, czy autor bazował na wynikach jakichś badań czy na ustnej tradycji. Już w 1894 roku znany niemiecki etnolog Rudolf Virchow zaliczył otaczający grodzisko park do obiektów kulturowych, tyle że nazwał go z jakichś przyczyn "lasem Hunów". Niemieckie mapy oznaczają te miejsce symbolem historycznego obiektu kulturowego, zapewne nie bez powodu. W 1925 roku z inicjatywy Felixa Matuszkiewicza przygotowywano wykopaliska na omawianym obiekcie. Mija kilkadziesiąt lat, przez które ziemny kolos nie doczekał się zainteresowania. A powinien, bo nie znajdziesz na Bobrze takiego drugiego.
W 1990 roku góra intryguje młodzieżowy Klub Archeologiczny ze Szprotawy. Młodzi regionaliści sprowadzają na miejsce konserwatora zabytków, pokazują wymyte przez deszcz na skarpach fragmenty ceramiki. Ale brak środków na badania, a może urzędniczy marazm, czynią swoje. Potrzeba było jeszcze 18 lat, by spostrzeżenia i publikacje regionalistów, teraz już zrzeszonych w Muzeum Ziemi Szprotawskiej, doczekały się poważnej uwagi. W międzyczasie autor niniejszego artykułu wpisuje ziemny obiekt do Gminnej Ewidencji Zabytków. W latach 2008-2009 na górce organizowane są oficjalne prace archeologiczne pod patronatem wrocławskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk. I nagle sensacja. Wydobyte fragmenty naczyń ceramicznych z wczesnego i późnego średniowiecza oraz inne artefakty potwierdzają istnienie osadnictwa.

Drugie wykopaliska archeologiczne na Grodzie Chrobry w 2009 roku
Teraz należy w zupełnie innym kontekście podejść do poszukiwań tajemniczej Iławy, odnotowanej w 1000 roku w Kronice Thietmara, gdzie władca Polski Bolesław Chrobry wystawnie witał cesarza Ottona III na trasie pielgrzymki do Grobu św. Wojciecha w Gnieźnie. A najbliższe zabudowania obecnej Iławy, teraźniejszej dzielnicy Szprotawy, stoją nieopodal. Ówczesna sytuacja polityczna i wewnętrzna Polski, na ile ją znamy, pozwala na postawienie hipotezy, iż budowę grodu można wiązać tylko z rządami Mieszka I, a najbardziej Bolesława Chrobrego. To ma z kolei związek z hipotezą autora artykułu, że fortyfikacja mogła funkcjonować bardzo krótko lub nawet nie została ukończona. Fakt ten zdaje się potwierdzać relatywnie mała ilość pozyskanego w trakcie wykopalisk materiału archeologicznego.

Zdaniem autora, badając Gród Chrobry należy wziąć pod uwagę
kontekst współistnienia trzech innych ziemnych obiektów kulturowych położonych
w kierunku wsi Polkowiczki (fragment mapy 1927)
Z czym więc mamy do czynienia? To, że z obiektem archeologicznym, nie ulega wątpliwości. To, że z grodziskiem, jest prawdopodobne. I byłoby to jedno z największych grodzisk w Polsce, świadczące o znaczeniu miejsca, stosunkach polityczno-społecznych i aspiracjach władcy. Niewykluczone, że historyczny człowiek wykorzystał do swoich celów istniejące już - naturalne wzniesienie.
Wycieczki na Gród Chrobry dla szkół, grup studenckich itp. organizują przewodnicy z Towarzystwa Bory Dolnośląskie.

Artykuł objęty prawami autorskimi.
Autor: Maciej Boryna (borynam@interia.pl)

Wykorzystana literatura:
August Gloger "Beiträge zur Heimatkunde des Kreises Sprottau" 1925
Maciej Boryna „Tajemnice Szprotawy i okolic” 2001 (ISBN 83-913508-1-9)
Maciej Boryna „Szprotawa i okolice” 2/2004
Maciej Boryna „Klaus Hänsch. Pomiędzy Szprotawą a Europą” 2005
Maciej Boryna "Co odkryto w Szprotawie sprzed tysięcy lat" 1999
Mariusz Łesiuk „Sprawozdanie i opracowanie ratowniczo-rozpoznawczych prac archeologicznych na terenie obiektu naziemnego Gród Chrobry w Szprotawie, pow. Żagański, woj. Lubuskie” 2009
Karta AZP nr Szprotawa 18 (AZP 70-14/58).

Zobacz także:
Bunkry pod Szprotawą - radzieckie tajemnice wojskowe
Czyj miecz wisi w muzeum?
Zamek szprotawski
Nieszczęśliwy zabytek w cudownym miejscu
Podkradanie historii

Chcesz zwiedzić tę okolicę?
Praktyczna mapa Borów Dolnośląskich