WAŁY ŚLĄSKIE. TAJEMNICE DAWNYCH GRANIC. DREIGRABEN. SILESIA WALLS.
WAŁY ŚLĄSKIE.
TAJEMNICE DAWNYCH GRANIC.
Tak brzmi tytuł przygotowywanej do druku oryginalnej pracy popularno-naukowej autorstwa Macieja Boryny, ukończonej w 2009 roku. Rezultat 10 lat badań autora, Towarzystwa Bory Dolnośląskie i Muzeum Ziemi Szprotawskiej nad najdłuższym ziemnym zabytkiem archeologicznym Polski.
Odcinek zabytkowego wału granicznego na rubieży Buczyny Szprotawskiej odkryty przez autora w 2008 roku
Wały Śląskie, tudzież mylone z Wałami Chrobrego, znane są jako podwójne lub potrójne nasypy ziemne z towarzyszącymi im rowami, przebiegające przez teren obecnych województw lubuskiego i dolnośląskiego.
Zainteresowanie naukowe zabytkiem trwa od ponad 200 lat. Najpopularniejszą teorią jest wersja interpretująca wały jako umocnienia graniczno-obronne, powstałe za rządów Bolesława Chrobrego, kiedy toczył on wojny z państwem niemieckim.
Znamienne jest, że dotychczas na temat zabytku nie znaleziono żadnych bezpośrednich przekazów źródłowych ani dowodów archeologicznych.
Maciej Boryna z Towarzystwa Bory Dolnośląskie, pracownik Muzeum Ziemi Szprotawskiej, zarówno w dokumentach archiwalnych jak też w terenie, pozyskał dowody, przemawiające za inną genezą Wałów Śląskich. Zdaniem autora jest to relikt zapory granicznej Księstwa Głogowskiego powstałej u schyłku średniowiecza, nie mającej służyć obronie czynnej.
Autor na jednym ze stanowisk Wałów Śląskich
Obszerna praca, licząca sobie ponad 100 stron w formacie A-4, ilustrowana, dostarcza wielu ciekawych informacji na temat średniowiecznych granic. Odkrywa arkana sztuki granicznej na Dolnym Śląsku, o których dotąd specjalnie nie publikowano. Wały Śląskie jako sztuczna budowla ziemna to jedynie część stosowanych ówcześnie urządzeń granicznych. Nie ulega wątpliwości, że to szczególny polski zabytek o ważnym znaczeniu naukowym. Godząc się z wnioskami autora, Wały dają nam wgląd w organizację państwowości na Śląsku w dobie średniowiecza, odzwierciedlają stosunki graniczne, gospodarcze i komunikacyjne między księstwami śląskimi. Uzasadniają charakter i lokalizację dawnych siedzib rycerskich. Dowodzą stanu ówczesnej znajomości topografii terenu, będąc równocześnie reliktem sztuki geodezyjnej. To jeden z najcenniejszych obiektów śląskiego dziedzictwa kulturowego. Oprócz tego Wały Śląskie posiadają także potencjalny walor turystyczny, wymagający odpowiednich zabiegów ochronnych, adaptacyjnych i promocyjnych.
Od 2009 roku autor czyni starania zmierzające do opublikowania niniejszej pracy, wzbogacającej w istotny sposób panteon wiedzy o Dolny Śląsku oraz o dawnych oznaczeniach granicznych, o których polskojęzyczna literatura jest nadal uboga.
W trakcie badań okazało się, że Wały Śląskie na terenie woj. lubuskiego nie są wpisane do rejestru zabytków, a dokumentacja ich przebiegu była niedokładna. Relikt był niszczony wskutek gospodarki leśnej. Na wniosek Muzeum Ziemi Szprotawskiej wpisano 2 odcinki zabytku do rejestru, pod Biernatowem i pod Sierakowem. Na pilny wpis czekają nadal odcinki na terenie Nadleśnictwa Nowa Sól.
Ostatnimi pracami archeologicznymi na Wałach były wykopaliska wrocławskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk, przeprowadzone w 2008 roku na stanowisku Sieraków, pod kierownictwem Mariusza Łesiuka i z udziałem autora.
Książka porusza ponadto wątki dotąd słabo poznanych zabytków jak Wały Łużyckie i Wały Bytomskie.
Dzięki zabiegom promocyjnym Muzeum Ziemi Szprotawskiej
i Towarzystwa Bory Dolnośląskie zdjęcie z wizerunkiem Wałów Śląskich
trafiło do międzynarodowej serii pt. Granice świata, obok takich obiektów
jak Mur Chiński czy Brama Brandenburska.
Osoby oraz instytucje, które zechciałyby zareklamować się na łamach przyszłej książki o Wałach Śląskich, proszone są o kontakt z Towarzystwem Bory Dolnośląskie, tel. 0 600 831 786, mail: borydolnoslaskie@interia.pl
