SZPROTAWSKA IŁAWA i PODŻAGAŃSKA IŁOWA - CZYLI PRZYKLEJANIE SKRZYDEŁ WIELBŁĄDOWI
Dodane przez borynam dnia Październik 04 2009 11:14:11
A wszystkiemu „winny” dawny niemiecki biskup Thietmar z Merseburga, bo w 1000 roku miał jeszcze siły zanotować w swojej kronice, że pan jego i władca cesarz rzymski Otton III został ugoszczony przez władcę polskiego Bolesława Chrobrego w miejscowości Ilva na ziemi Dziadoszyców. Młody Otton udawał się właśnie z Rzymu z pielgrzymką do Gniezna do Grobu św. Wojciecha, a Chrobry jako gospodarz tych ziem towarzyszył i rozpieszczał zacnego gościa. A jak Chrobry przyjął cesarza i prowadził go do Gniezna jest nie do uwierzenia i nie do opisania – to ostatni zapis Thietmara zanim oddał się mocy słowiańskich miodów. Tę historyjkę zna każdy uczeń w Szprotawie.

Kościółek romański (XIII wiek) w Szprotawie (Iławie). Według starej legendy wcześniej Słowianie czcili w tym miejscu bożka Flinsa.

Historycy niemieccy i polscy nie mieli wątpliwości, że ta huczna impreza powitalna odbyła się w Iławie nad Bobrem, dopiero w 1925 roku przyłączonej do sąsiedniego miasta Szprotawy jako odtąd nowa dzielnica.
No fajnie, wielmoże spotkali się, pojedli, zapewne mocno popili i pojechali dalej. Alles normal, więc w czym problem? Ano właśnie w tym, że po II wojnie światowej, kiedy wypędzono stąd Niemców i ponownie zamieszkali tu Polacy trzeba było pozamieniać nazwy miejscowości na język polski. Zgodnie z udokumentowaną tradycją słynną z historycznej fety zachodnią dzielnicę Szprotawy nazwano po prostu Iławą. Niestety państwowa komisja nazewnicza niechcący sprawiła psikusa, ponieważ jedno z dawnych miasteczek łużyckich pod Żaganiem nazwała podobnie – Iłową (przez „o”). Kiedy polskie gryzipiórki (bez obrazy) wzięli się za pisanie książek, to niektórzy z powodu słabego wzroku albo niedopasowanych okularów zaczęli mylić oba miejsca. Z tymi okularami to oczywiście żart. Pomyłka natomiast wynikała z faktu, iż na jakiejkolwiek administracyjnej mapie Polski nikt przecież na nanosi nazw dzielnic miejskich, lecz tylko nazwy miejscowości, a i to nie wszystkie. A który z autorów nie znał dokładnie tematu i na mapie na zachodzie Polski zobaczył tylko Iłowę, to palnął jak z kapiszona, że to właśnie tam obaj władcy w 1000 roku stukali się kielichami. Mniej dociekliwi polscy autorzy przełomu XIX/XX wieku z nieznanych przesłanek także nie ustrzegli się błędu, zaczął Wacław Aleksander Maciejowski w 1846 roku, a bazowali na nim m.in. Joachim Lelewel w 1856 roku, Filip Sulimierski, Władysław Walewski. I otwarła się puszka Pandory. Szprotawianie słusznie obstawiają za Iławą, natomiast nieświadomi pomyłki zwolennicy Iłowy powołują się na nieprawdziwe zapisy, co gorsza powielone już w wielu publikacjach.

Iława (wtedy jako Eilau) na zachód od Szprotawy na mapie z 1. połowy XVIII wieku

Wyszło na to, że wielbłądowi doczepiono skrzydła, a niektórym to się nawet spodobało i chcieliby na takim wielbłądzie sobie polatać.
A teraz już na poważnie. Ta Iława pod Szprotawą po raz kolejny, już w 1295 roku została wymieniona w dokumencie podobnie jako Ylavia. W 1318 roku jako Ylavia slavica – czyli Iława Słowiańska !!! I tak przez kolejne wieki, otrzymując w XVIII wieku zmutowaną formę Eilaw i Eulau. Niemieccy autorzy prac o Szprotawie i o Śląsku, a Niemcy mieszkali tu ok. 700 lat, nigdy nie mieli wątpliwości w zlokalizowaniu historycznej Iławy jako tej nad Bobrem koło Szprotawy, zawsze podkreślali słowiański i polski rodowód Iławy. Pielęgnowano też pamięć o spotkaniu Ottona z Chrobrym w Iławie w 1000 roku. Np. ulica od mostu na Bobrze w kierunku Małomic nosiła nazwę cesarza Ottona, a u wylotu z miasta postawiono pamiątkowy głaz.

Pod pomnikiem spotkania Ottona III z Bolesławem Chrobrym w Szprotawie (Iławie). Za pomnikiem znajduje się wyspa, na której J.G.Worbs na początku XIX wieku widział jeszcze ruiny zamku. Wycieczka zorganizowana przez Towarzystwo Bory Dolnośląskie.


Na tej wyspie w Iławie J.G.Worbs jeszcze na początku XIX wieku widział ruiny zamku. Wyspę otacza poza fosą ul. Zamkowa - Burgstrasse. W świetle dokumentów w tej części Iławy znajdowała się szlachecka siedziba mieszkalna. Mapa Pharus=Plan 1938.

Natomiast ta powojenna Iłowa spod Żagania od początków swego istnienia nazywała się zupełnie inaczej. W 1356 roku była to „das halbe Dorf”, następnie podobnie „Halbe Aue” i podobnie przez stulecia do 1945 roku jako Halbau. I skąd tu z tego Halbau wyczarowano Iłowę, by dać podstawę do późniejszych pomyłek? Czym sugerował się Maciejowski w 1846 roku, nie mający pojęcia o archiwalnych detalach historii Iławy i Szprotawy?
I już nawet sam wielbłąd nieźle się wkurzył, bo mu te skrzydła boleśnie tyłek obcierają i śmieją się z niego dzieci na pustyni. Pisząc niniejszy artykuł 4 października 2009 roku, na urzędowej stronie internetowej miasta Iłowa pod Żaganiem jak też na Wikipedii czytelników nadal wprowadza się w błąd. Ponadto arogancki anonimowy autor Wikipedii wprowadza chaos do haseł szprotawskich, usiłując usankcjonować prawdopodobieństwo Iłowej spod Żagania.
Prof. Hieronim Szczegóła w 2000 roku ujął to następująco: „Pojawiające się od czasu do czasu bałamutne informacje lokalizujące to wydarzenie w Iłowej na południe od Żagania nie wytrzymują krytyki i wynikają jedynie z nieznajomości historii. Autor polemizował z nimi już w 1960 roku w artykule pt. A jednak Iława szprotawska (Nadodrze nr 6), nadal jednak spotykamy dezinformujące czytelnika enuncjacje na ten temat.”
W 1960 roku ów głupawy błąd kosztował Szprotawę otrzymaniem mniejszego wsparcia wojewódzkiego na obchody 700-lecia miasta. Nieco podobnie wyglądało to przy organizacji obchodów 1000-lecia spotkania w Iławie, kiedy niektórzy archeolodzy mówili wprost o fałszowaniu historii na niekorzyść Szprotawy. Komu zależy teraz, by uszczknąć Szprotawie coś z tortu 750-lecia w 2010 roku? A może idzie tylko o tuszowanie własnych błędów? Będzie wiadomo komu, kto pierwszy podniesie głos.

Autor: Maciej Boryna, 2009
Tekst objęty prawami autorskimi
borynam@interia.pl

Literatura:
* Wacław Aleksander Maciejowski: Pierwotne dzieje Polski i Litwy, Warszawa 1846.
* Joachim Lelewel: Polska wieków średnich, czyli Joachima Lelewela w dziejach narodowych polskich postrzeżenia, t. 2, Poznań 1856.
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. t. 3, Warszawa : nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914.

* J.G.Worbs: Geschichte des Herzogthums Sagan, Züllichau 1795
* Felix Matuszkiewicz: Geschichte der Stadt Sprottau, Sprottau 1908
* Hieronim Szczegóła: A jednak Iława szprotawska, Nadodrze 1960, nr 6
* Słownik starożytności słowiańskich, t. 2, Wrocław 1964
* Hieronim Szczegóła: Historyczna Ilua najstarszą częścią Szprotawy w Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000
* Hieronim Szczegóła: Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego w 1000 roku w Szprotawa 1000-2000. W kręgu europejskich idei zjednoczeniowych, Szprotawa 2000.
* Andrzej Wałkówski: Stosunki polsko-niemieckie do 1000 roku w Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000
* Zasoby archiwalne Muzeum Ziemi Szprotawskiej

Zobacz także:
Szprotawa - miasto na prochach
Gród Chrobry
Park Słowiański - klejnot północy
Czyj miecz wisi w muzeum?
Zamek szprotawski
Mord sprzed lat
Bory Dolnośląskie